Otoyolda seyir halindeyken aniden önünüze çıkan bir köpek, koyun, inek veya yabani hayvan kazaya neden olduysa bütün sorumluluk otomatik olarak sürücüye yüklenemez. Otoyolun tel örgülerinin yapılması, düzenli kontrol edilmesi ve hayvanların yola girişini engelleyecek tedbirlerin alınması yolu işleten kurum veya şirketin sorumluluğundadır. Ancak tazminat alabilmek için kazanın nasıl meydana geldiğini ve yol güvenliği önlemlerindeki eksikliği belgelemek gerekiyor.
Normal bir şehir içi yolda hayvanla karşılaşmak sürpriz sayılmayabilir. Fakat otoyollar farklıdır. Araçların yüksek hızla ilerlediği ve giriş-çıkışların kontrol altında tutulduğu bu yolların çevresinin güvenli hale getirilmesi gerekir.
Sürücü, ücretini ödediği bir otoyolda önüne aniden bir hayvan çıkmasını beklemek zorunda değildir. Özellikle yol kenarındaki tel örgünün kopuk, kesilmiş, açık veya hiç yapılmamış olması halinde yolu işleten kurumun ya da özel şirketin sorumluluğu gündeme gelebilir.
Otoyolu güvenli tutmak kimin görevi?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 7’nci maddesi, Karayolları Genel Müdürlüğüne yapım ve bakımından sorumlu olduğu yollarda can ve mal güvenliği için gerekli tedbirleri alma görevi veriyor.
Kanunda ayrıca KGM’nin:
- Otoyollarda yaban hayvanlarından kaynaklanabilecek kazaları önlemek amacıyla kafes tel çit yapması,
- Hayvanların muhtemel yaşam alanlarının bulunduğu bölgelerde uyarıcı levhalar yerleştirmesi,
- Otoyolların doğal yaşam alanlarını böldüğü noktalarda menfez ve ekolojik köprü gibi geçişler oluşturması
gerektiği açıkça belirtiliyor.
Kısacası yalnızca asfaltın düzgün olması yeterli değil. Tel örgülerin sağlam tutulması, kopan veya kesilen bölümlerin onarılması, riskli noktalarda uyarı yapılması ve yolun düzenli şekilde denetlenmesi de yol güvenliği hizmetinin bir parçası.
Kaza özel bir şirketin işlettiği otoyolda meydana geldiyse bu yükümlülük, işletme sözleşmesinin kapsamına göre otoyol işletmecisine ait olabilir.
“Hayvan otoyola girmiş, işletmenin ne suçu var?” denilemez
Hayvanın yola nasıl girdiği önemlidir. Fakat “hayvanın hareketi öngörülemez” denilerek dosya doğrudan kapatılamaz.
Şu durumlar yol işletmesinin kusuruna işaret edebilir:
- Tel örgünün kopmuş veya kesilmiş olması,
- Yol kenarında koruyucu çit bulunmaması,
- Açık kalan servis ya da bakım kapıları,
- Bölgede daha önce de hayvan görülmesine rağmen önlem alınmaması,
- Riskli bölgede uyarı levhasının bulunmaması,
- İşletmenin ihbarı aldığı halde hayvanı yoldan uzaklaştırmaması,
- Yol devriyesi ve bakım kontrollerinin gerektiği gibi yapılmaması.
Nitekim Bursa–İzmir Otoyolu’nda koyunların kesilmiş tel örgülerden yola girmesiyle meydana gelen bir kazaya ilişkin 2024 tarihli mahkeme kararında, otoyol işletmecisi gerekli önlemleri almaması nedeniyle kusurlu bulundu. Dosyadaki bilirkişi değerlendirmesinde sürücü ile işletmeciye yüzde 50’şer kusur verilerek zararın işletmecinin kusuruna karşılık gelen bölümünün ödenmesine karar verildi.
Bu örnek önemli bir noktayı gösteriyor: Otoyolda hayvan bulunması tazminat hakkı doğurabilir; fakat sonuç her olayın delillerine ve kusur dağılımına göre belirlenir.
Tazminat otomatik olarak ödenir mi?
Hayır. “Otoyola hayvan çıktı” demek tek başına yeterli olmayabilir.
Kazayla yol işletmesinin ihmali arasında bağlantı kurulması gerekir. Mahkeme veya bilirkişi şu soruların cevabını arayabilir:
- Hayvan gerçekten aniden mi yola çıktı?
- Tel örgüler sağlam mıydı?
- Hayvanın girdiği nokta tespit edilebildi mi?
- Sürücü hız sınırına uyuyor muydu?
- Takip mesafesi korunmuş muydu?
- Fren veya kaçınma imkânı var mıydı?
- Bölgede uyarı levhası bulunuyor muydu?
- İşletmeye daha önce hayvan ihbarı yapılmış mıydı?
Sürücünün hız ihlali, dikkatsizliği veya takip mesafesine uymaması tespit edilirse tazminat azaltılabilir. Yol işletmesinin tamamen kusurlu bulunması şart değildir; kusur oranına göre kısmi tazminat da alınabilir.
Kazadan hemen sonra ne yapılmalı?
Böyle bir kazada en büyük hata, yalnızca aracın fotoğrafını çekip olay yerinden ayrılmaktır. Esas önemli olan, hayvanın otoyola nasıl girdiğini ve güvenlik önlemlerindeki eksikliği belgelemektir.
Mümkünse şu adımları uygulayın:
- Önce kendi güvenliğinizi sağlayın, dörtlüleri yakın ve güvenli bir noktaya geçin.
- Yaralanma varsa hemen 112’yi arayın.
- Polis veya jandarmaya haber vererek resmî kaza tespit tutanağı düzenlenmesini isteyin.
- Hayvanı, aracın konumunu ve yolun genel görünümünü fotoğraf ve videoyla kaydedin.
- Kopuk, kesik veya açık tel örgü varsa uzaktan ve yakından görüntüleyin.
- Kilometre bilgisini, yönü, viyadük veya kavşak adını ve mümkünse GPS konumunu kaydedin.
- Yakındaki uyarı levhalarının bulunup bulunmadığını görüntüleyin.
- Tanıkların adını ve iletişim bilgilerini alın.
- Araç kamerası kaydını hemen yedekleyin.
- Otoyol işletmesine yapılan çağrının kayıt numarasını isteyin.
- Aracı onartmadan önce ekspertiz raporu ve hasar fotoğraflarını alın.
- Fatura, çekici, otopark, tedavi ve diğer bütün masrafların belgelerini saklayın.
Özellikle tel örgüdeki açıklığın görüntülenmesi çok önemlidir. Çünkü işletme kazadan sonra çiti kısa sürede onarabilir ve olay yerindeki en önemli delil ortadan kalkabilir.
Hangi zararlar istenebilir?
Olayın niteliğine ve ispatlanan zarara göre şu kalemler talep edilebilir:
- Araç onarım ve parça giderleri,
- Aracın değer kaybı,
- Çekici ve otopark ücretleri,
- Tedavi ve rehabilitasyon giderleri,
- Geçici veya kalıcı iş göremezlik zararı,
- Kazanç kaybı,
- Ticari araçlarda kullanım ve gelir kaybı,
- Kask, mont, telefon ve taşınan eşya gibi zarar gören eşyalar,
- Yaralanma veya ölüm halinde manevi tazminat,
- Ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatı,
- Belgelenebilen cenaze ve defin giderleri.
Ancak aynı zarar hem sigorta şirketinden hem de yol işletmesinden iki kez tahsil edilemez. Kasko şirketi zararı öderse, ödediği miktar oranında sorumlu kuruma veya işletmeciye rücu edebilir.
Hayvanın sahibi de sorumlu olabilir
Kaza başıboş bir evcil hayvan, sürüden ayrılan koyunlar veya kaçan büyükbaş hayvan nedeniyle meydana geldiyse hayvan sahibinin sorumluluğu da araştırılır.
Hayvan sahibinin gerekli gözetimi sağlamadığı tespit edilirse zarar:
- Hayvan sahibinden,
- Yolun bakımından sorumlu kurumdan,
- Özel otoyol işletmecisinden,
- Olayda kusuru bulunan diğer sürücülerden
kusur oranlarına göre talep edilebilir.
Yabani hayvan kazalarında ise hayvan sahibi bulunmayacağından tel çit, uyarı levhası, ekolojik geçiş ve yol denetimi gibi önlemler daha fazla önem kazanır.
Dava kime karşı ve hangi mahkemede açılır?
Burada kazanın gerçekleştiği yolun statüsü belirleyicidir.
Yol Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğundaysa ve idarenin yol bakım veya güvenlik hizmetindeki eksiklik ileri sürülüyorsa uyuşmazlık genellikle hizmet kusuru kapsamında değerlendirilir. Bu durumda önce ilgili idareye başvuru yapılması, talebin reddedilmesi veya cevapsız bırakılması halinde idare mahkemesinde tam yargı davası açılması gündeme gelebilir.
Kaza yap-işlet-devret modeliyle özel bir şirket tarafından işletilen otoyolda meydana geldiyse görevli mahkeme ve davalı taraf dosyanın özelliklerine göre değişebilir. Özel işletmeciye karşı adli yargıda dava açılması mümkün olabilir.
Yanlış kuruma veya yanlış yargı kolunda başvuru yapmak ciddi zaman kaybına yol açabileceği için özellikle yaralanmalı, ölümlü veya yüksek hasarlı kazalarda bir avukattan destek alınması önemlidir.
Başvuru sürelerini kaçırmayın
İdari eylemden kaynaklanan zararlar bakımından genel olarak zararın ve sorumlu idarenin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde olay tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurulması gerekir. Özel otoyol işletmecisi, hayvan sahibi ve sigorta şirketi yönünden ise farklı zamanaşımı ve başvuru süreleri söz konusu olabilir.
Bu nedenle “Aracı önce yaptıralım, sonra bakarız” düşüncesi hak kaybına neden olabilir. Deliller toplanmalı ve hukuki başvuru geciktirilmemelidir.
Sonuç: Otoyolda hayvan çıkması her zaman “kaçınılmaz kaza” değildir
Otoyol işletmeciliği yalnızca araçlardan geçiş ücreti almak değildir. Yolu güvenli tutmak, tel örgüleri kontrol etmek, hayvan girişini önlemek ve tehlike ortaya çıktığında sürücüyü uyarmak da bu hizmetin parçasıdır.
Önünüze aniden hayvan çıktığı için kaza yaptıysanız “Yapacak bir şey yoktu” diyerek zararı kabullenmeyin. Kaza tutanağı, kamera görüntüsü, kopuk tel örgü fotoğrafları, tanık anlatımları ve ekspertiz raporu varsa can ve mal kaybınız için sorumlu kurumdan, otoyol işletmecisinden veya hayvan sahibinden tazminat istemeniz mümkün olabilir.
Fakat her dosyada sorumluluk ve tazminat miktarı ayrı değerlendirilir. Tazminat hakkı vardır demek mümkündür; tazminatın kesin olarak alınacağını söylemek ise doğru değildir.
Kaynaklar: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun görev hükümleri, Anayasa’nın 125’inci maddesi, Karayolları Genel Müdürlüğü, Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2024 tarihli örnek kararı
0 Yorum
Yorum Yaz
Facebook'tan gelen ziyaretçiler üyelik açmadan yorum yapabilir.