Araç Muayenesinde Yeni Dönem: TURKA ile Yapay Zekâ

Araç Muayenesinde Yeni Dönem: TURKA ile Yapay Zekâ, Lazer Tarama ve Robotik Kontrol Geliyor

Türkiye’de araç muayene sistemi 15 Ağustos 2027’de önemli ölçüde değişecek. Mevcut işletme döneminin sona ermesinin ardından araç muayene hizmetlerini 20 yıl boyunca TURKA yürütecek. Yeni sistemde yapay zekâ destekli görüntüleme, lazer ölçüm, otomatik plaka tanıma, araç altı tarama ve dijital kusur raporu gibi teknolojiler kullanılacak.

İstanbul Arnavutköy’de kurulan ilk örnek merkezde yeni sistem gerçek araçlar üzerinde test edilmeye başlandı. Ancak tanıtılan teknolojilerin tamamının ilk günden bütün istasyonlarda aynı kapsamda bulunup bulunmayacağı, 2027’ye kadar yapılacak denemelerin ardından kesinleşecek.

TURKA ne zaman araç muayenesine başlayacak?

Türkiye’de halen devam eden ilk özel araç muayene imtiyaz dönemi 15 Ağustos 2027’de sona erecek. Aynı tarihte 2027-2047 dönemini kapsayan yeni sözleşme devreye girecek ve hizmet TURKA tarafından yürütülecek.

Dolayısıyla değişiklik genel ifadeyle “2027’de” değil, resmî açıklamalara göre 15 Ağustos 2027’den itibaren başlayacak.

TURKA, araç muayene ihalesini kazanan MOI Ortak Girişim Grubu tarafından kuruldu. Yeni dönem için yaklaşık 3 milyar dolarlık yatırım programı planlanıyor.

Yeni nesil araç muayenesi nasıl yapılacak?

Araçların istasyona girişinden sonuç raporuna kadar olan sürecin daha fazla dijitalleştirilmesi amaçlanıyor. Tanıtılan sisteme göre muayene şu şekilde ilerleyecek:

1. Plaka ve araç tipi otomatik tanınacak

İstasyona giren aracın plakası kamera sistemiyle otomatik olarak okunacak. Yapay zekâ destekli yazılım, plakanın yanında araç tipinin belirlenmesinde de kullanılabilecek.

Bu sistemle kayıt kontrolünün hızlandırılması, yanlış araç veya plaka eşleşmesi ihtimalinin azaltılması hedefleniyor.

2. Lastikler daha ayrıntılı incelenecek

Yeni nesil cihazlarla lastiklerin:

• Diş derinliği
• Ebatlarının araca uygunluğu
• Yüzey ve yanak deformasyonları
• Balon, yarılma ve benzeri güvenlik sorunları

dijital olarak değerlendirilebilecek.

Buradaki önemli değişiklik, teknisyenin görsel kontrolünün kamera, sensör ve ölçüm verileriyle desteklenecek olması. Ancak hangi lastik kusurlarının “hafif”, “ağır” veya “emniyetsiz” kusur sayılacağı mevcut mevzuat ve hazırlanacak uygulama standartlarıyla belirlenecek.

3. Araç altı ve karoser taranacak

Yüksek çözünürlüklü kameralar, lazer tarama sistemleri ve sensörler aracın karoserini ve alt bölümünü görüntüleyecek.

Bu taramayla insan gözünün fark etmekte zorlanabileceği:

• Şasi ve gövde hasarları
• Araç altındaki kırık veya gevşek parçalar
• Sızıntılar
• Korozyon ve deformasyonlar
• Sonradan yapılan yapısal değişiklikler

daha kolay belirlenebilecek.

Muayene sırasında elde edilen görüntülerin ve ölçümlerin dijital rapora aktarılması planlanıyor.

4. Fren ve süspansiyon kontrolleri dijitalleşecek

Fren sistemi mevcut uygulamada olduğu gibi ölçüm cihazlarıyla kontrol edilecek. Yeni dönemde ölçümlerin otomasyon sistemiyle doğrudan dijital rapora aktarılması ve yapay zekâ tarafından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi amaçlanıyor.

Süspansiyon test cihazlarının da daha yaygın biçimde kullanılması planlanıyor. Sağ ve sol tekerlekler arasındaki dengesizlikler ile süspansiyon performansındaki sorunlar sayısal verilerle ortaya çıkarılabilecek.

5. Far ve aydınlatma kontrolleri hassaslaşacak

Farların yükseklik, yön ve ışık dağılımı lazer ve sensör destekli cihazlarla ölçülebilecek. Böylece karşıdan gelen sürücünün görüşünü etkileyen yanlış far ayarlarının daha objektif biçimde tespit edilmesi hedefleniyor.

Sonradan takılan ve teknik kurallara uygun olmayan LED veya xenon aydınlatmalar konusunda da daha ayrıntılı bir kontrol yapılması mümkün olabilecek. Bununla birlikte yeni kusur kriterlerinin ayrıntıları henüz kamuoyuna açıklanmış değil.

Yapay zekâ aracın muayeneden geçip geçmediğine karar verecek mi?

Hayır. Açıklamalara göre yapay zekâ, muayene teknisyeninin yerini tamamen almayacak.

Sistem; kamera, lazer ve sensörlerden gelen verileri analiz ederek olası kusurları işaretleyecek. Nihai değerlendirme yetkili teknik personel tarafından yapılacak. Böylece teknisyen kararlarının görüntü ve ölçüm verileriyle desteklenmesi, insan kaynaklı hata ihtimalinin azaltılması amaçlanıyor.

Yeni sistemin bir başka hedefi de aynı kusurun farklı şehirlerde veya farklı teknisyenler tarafından farklı şekilde değerlendirilmesini önlemek.

Araç sahibi muayeneyi canlı izleyebilecek

Yeni merkezlerde modern ve camekânlı bekleme alanlarının oluşturulması planlanıyor. Araç sahipleri muayenenin hangi aşamada olduğunu dijital ekranlardan ve kamera sistemlerinden takip edebilecek.

Muayene tamamlandığında tespit edilen kusurların yalnızca yazılı bir liste halinde değil, daha ayrıntılı ölçüm ve görüntülerle sunulması hedefleniyor. Sonuçlara mevcut uygulamada olduğu gibi e-Devlet üzerinden de erişilebilecek.

Kartla ödemede komisyon kaldırılacak

Yeni dönemin araç sahiplerini doğrudan ilgilendiren kesinleşmiş değişikliklerinden biri ödeme konusunda olacak.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının açıklamasına göre 15 Ağustos 2027’den itibaren kredi kartıyla yapılan araç muayene ödemelerinde ayrıca komisyon alınmayacak. Çevrim içi ödeme seçeneklerinin de sisteme eklenmesi planlanıyor.

Ancak bu değişiklik, araç muayene ücretlerinin düşeceği anlamına gelmiyor. 2027’de uygulanacak otomobil ve motosiklet muayene ücretleri henüz açıklanmadı.

Motosikletler için ayrı muayene merkezleri kurulacak

Yeni sistem yalnızca otomobilleri ve ticari araçları kapsamayacak. Bakanlık açıklamasına göre motosikletlere yönelik özel muayene merkezleri de yeni yapının bir parçası olacak.

Böylece motosikletlerin otomobil hatlarından bağımsız, kendi teknik özelliklerine uygun cihazlarla ve uzman personel tarafından kontrol edilmesi amaçlanıyor. Motosiklet merkezlerinin hangi şehirlerde kurulacağı ve sayılarının ne olacağı ise henüz açıklanmadı.

İstasyon sayısı 352’ye çıkacak

Mevcut sistemde 219 sabit ve 102 seyyar olmak üzere toplam 321 noktada araç muayene hizmeti veriliyor.

Yeni dönemde bu sayı:

• 249 sabit merkez
• 103 mobil merkez
• Toplam 352 araç muayene merkezi
• Yaklaşık 900 muayene hattı

seviyesine çıkarılacak.

Büyükşehirlerde ihtiyaç durumuna göre sekiz muayene hattına sahip daha yüksek kapasiteli istasyonların kurulması planlanıyor. Traktör ve diğer tarım araçları için mobil muayene hizmeti devam edecek. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı

Muayene gerçekten 19 dakikada bitecek mi?

Paylaşılan metinde araçların girişten çıkışa kadar bütün işlemlerinin 19 dakikada tamamlanacağı belirtiliyor. Ancak bu süreyi bütün araçlar ve bütün istasyonlar için bağlayıcı, resmî bir hizmet süresi olarak değerlendirmek şimdilik doğru değil.

Resmî açıklamalarda işlemlerin ve bekleme sürelerinin kısaltılmasının hedeflendiği belirtiliyor; fakat her muayenenin kesin olarak 19 dakikada tamamlanacağı yönünde bir garanti bulunmuyor. Süre; aracın türüne, istasyon yoğunluğuna, muayene hattına ve tespit edilen sorunlara göre değişebilir.

Bu nedenle 19 dakika bilgisi, şimdilik örnek merkezdeki operasyon planı veya TURKA’nın hedefi olarak ele alınmalı.

İstanbul’daki merkez hemen hizmet vermeye başladı mı?

Arnavutköy’de tanıtılan 2 bin 500 metrekarelik ve beş kanallı tesis, şu aşamada ülke genelindeki sistemin deneneceği örnek merkez niteliğinde.

Merkezde 15 Ağustos 2027’ye kadar:

• Yeni cihazlar gerçek araçlarla denenecek
• Yazılımlar geliştirilecek
• Ekipmanlar karşılaştırılacak
• Muayene süreçleri doğrulanacak
• Personel eğitimleri gerçekleştirilecek
• Kusur tespit standartları oluşturulacak

Burada elde edilen sonuçlar daha sonra 81 ilde kurulacak merkezlere aktarılacak. Anadolu Ajansı

Sürücüler açısından ne değişecek?

Yeni sistem planlandığı şekilde uygulanırsa sürücüleri şu değişiklikler bekliyor:

• Daha fazla otomatik ölçüm yapılması
• Kusurların görüntülü ve ayrıntılı raporlanması
• Muayene aşamalarının anlık izlenebilmesi
• Kart ödemelerinde komisyon alınmaması
• İstasyon ve muayene hattı sayısının artması
• Motosikletlere özel merkezlerin kurulması
• Şehirler arasındaki değerlendirme farklılıklarının azaltılması
• Muayene sonuçlarına dijital ortamdan erişilmesi

Buna karşılık periyodik muayene zorunluluğunun, muayene aralıklarının veya mevcut kusur sınıflarının tamamen değiştirileceğine ilişkin şimdilik resmî bir açıklama bulunmuyor.

Sonuç: Daha teknolojik ama ayrıntıları henüz kesinleşmeyen bir sistem

TURKA döneminde araç muayenesinin yalnızca gözle yapılan kontrollerden oluşan bir işlem olmaktan çıkarılması hedefleniyor. Kamera, yapay zekâ, lazer, sensör ve robotik cihazların kullanılması daha ayrıntılı ve kayıt altına alınabilir kontroller sağlayabilir.

Bununla birlikte 19 dakikalık işlem süresi, yeni kusur kriterleri, motosiklet merkezlerinin dağılımı ve bazı teknolojilerin bütün istasyonlarda ne zaman kullanılacağı henüz kesinleşmiş değil. İstanbul’daki örnek merkezde yapılacak testler, sistemin 15 Ağustos 2027’de nasıl uygulanacağını belirleyecek.